Jan 122015
 
 January 12, 2015  Add comments


Դոկտ. Յովհաննէս Ահմարանեան
Ուրբաթ, Յունուար 9, 2015, 22րդ տարի, թիւ 1
«Նոր Հայաստան» անկախ եռօրեայ


Ուշագրաւ, բայց նաեւ վարկաբեկիչ արտայայտութեամբ մը դուրս եկաւ Channel 5-ի խօսնակը, երբ Յունուար Մէկին, Pasadena Rose Parade-ի (տողանցքի) ժամանակ, հայ ժողովուրդը Nomadic որակեց։

Զիս կը հետաքրքրեն այս անպատասխանատու եւ տգէտ արտայայտութեան` պատմութեան գիտակից «հեղինակը» եւ ըսուած խօսքին առնչուած պարագաները, սակայն զիս աւելի կը հետաքրքրէ անշուշտ, արտայայտութիւնը ինքնին։

Nomadic ածականը կու գայ Nomad բառէն որ հայերէնի մէջ կը նշանակէ թափառական, կամ վաչկատու։

Այս բառը հետեւեալ կերպով բացատրուած է հայ եւ օտար բառարաններու եւ համայնագիտարաններու մէջ` «Nomad-Nomadic»-ը սնունդի, ջրառատ տեղերու եւ բնակարանի կարիք ունեցող` մշտատեւ տեղափոխութեան ենթակայ ժողովուրդ»։ Եւ այս արտայայտութիւնը, բաղտարուելով «քաղաքակրթուած» բառին հետ, ժխտական բնորոշում կը ստանայ։ Այս բառը արաբերէնի մէջ պետու է (بدو), որմէ կու գայ պետեվի ժխտական ասոյթը։

Եթէ հայ ժողովուրդը իր կազմաւորման առաջին շրջանին, կրնայ թափառական եղած ըլլալ, այս պարագային` բոլոր ժողովուրդները, մինչեւ իրենց վերջնական կազմաւորումը, թափառական վիճակ ունեցած են։ Մարդկութեան կազմաւորման առաջին տարիներուն, երբ Աստուածաշունչին մէջ եղբայրասպան Կայէնը թափառական կուչուեցաւ (Ծննդ. Դ . 12), որքան եւս առաւել, հին ժողովուրդները` Շումերը, Աքքատը, Հայը, Բաբելոնը, իրենց սաղմնային վիճակին մէջ թափառական պիտի կոչուէին։ Հարցը հետեւեալն է սակայն, թափառական մնացի՞ն։

Հին հռոմէացիները հիւսիսէն` Սկանդինաւեան հողամասերէն, որպէս թափառական, դէպի հարաւ` Հռոմ իջան եւ հոն բնակութիւն հաստատած, մարդկութեան մեծագոյն քաղաքակրթութիւնը մէջտեղ բերած եւ դարերով աշխարհը կառավարող ժողովուրդ եղան։ Եւ այսօր, հռչակաւոր PAX ROMANA–ն (Հռոմէական Խաղաղութիւն) իրենց անունով ճանչցուած ըլլալէն յետոյ, գալ եւ ըսել, թէ հռոմէացիները Nomad (Թափառական) եղա՞ծ են։

Ինչպէ՞ս կարելի է տաս հազար տարի պատմութիւն ունեցող եւ մինչեւ այսօր գոյաատեւող հայ ժողովուրդը թափառական կոչել։ Ինչպէ՞ս հայը թափառական ժողովուրդ նկատել, երբ դարերով` իր պապենական ու սեփական հողին վրայ ունեցած է Հայկեան–Արմենական, Երուանդունեան, Արտաշէսեան, Արշակունեան եւ Բագրատունեան ցեղապետական (dynasty) դրութեամբ թագաւորութիւններ, որոնք կապեր ունեցած են Բաբելոնի, Պարսկաստանի, Հռոմի, Բիւզանդիոնի, եւ արաբական թագավորութիւններու հետ, իսկ Կիլիկիոյ մէջ երեք թագավորութիւններ` Ռուբինեան, Հեթումեան եւ Լուսինեան։ Ինչպէ՞ս Nomad անուանել հայ ժողովուրդը, երբ ունեցած է մշակոյթով ու հանճարով բեռցուած մայրաքաղաքներ` Էրեբունի, Արմաւիր, Երուանդաշատ, Տիգրանակերտ, Դուին, Արտաշատ, Վաղարշապատ, Կարս եւ հազար ու մէկ եկեղեցիներով` աննման Անին։ Կը կարծեմ, թէ խօսնակը հաւանաբար 1001 եկեղեցիները 1001 վըրաններ կարծած է եւ մեզ վրանաբնակ, գնջու, վաչկատու եւ Nomad նկատած։

Ոմանք պիտի ըսեն, «վերջին հարիւր տարիներուն, հայերը թափառական եղած են»։ Երբե՛ք։ Այո՛, հարիւր տարի առաջ եղանք տեղահան (displaced), բայց ոչ` թափառական։ Թափառականը յօժարակամ նախաձեռնութեամբ է, տեղահանուածը` բռնի ու պարտադրուած։ Մարաշցին չթողուց իր չքնաղ Կիլիկիան, Սուրիոյ անապատներու մէջ կերակուր փնտռելու համար, ոչ ալ հայը պիտի թողուր դրախտային գետերով շրջապատուած Էրզրումը` թափառելու համար Տէր Զօրի  եւ Շատտատէի անապատներու մէջ, ուղտ, վրան, եւ ջրհոր ունենալու սիրոյն։

Աւելի լաւ պիտի ըլլար եթե Channel 5-ի խօսնակը, իր ձեռքերուն մէջ ունեցած տեղեկութիւնները կարդար, քան թէ` անճիշդ տեղեկութիւններ հաղորդէր։

Ես իմ ըսելիքս ըսի։ Կը մնայ գիտնալ թէ ո՞վ կամ որո՞նք են այս «սխրագործութեան» հեղինակները։

Մօտ ապագային կ’իմանանք։