Jun 172013
 
 June 17, 2013  Add comments

Կամ Պոլսո պատրիարք

Մեսրոպ Բ արքեպիսկոպոս Մութաֆյանի նամակը

Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին

Եղբայրական սիրով

ի տեղեկութիւն

Մեսրոպ Մ.

09-11-2000

ՊԱՏՐԻԱՐՔՈՒԹԻՒՆ ՀԱՅՈՑ

Ստանպուլ, 3 Նոյեմբեր 2000

Թիւ 3848

Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ

ԾԱՅՐԱԳՈՅՆ ՊԱՏՐԻԱՐՔ ԵՒ

ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին

Հայաստան


Սիրելի Վեհափառ,

Ժաամանակին անկանոն ձևով, երբեմն մինչեւ իսկ Երուսաղէմի միջոցով (՞), ստացեր էինք Ձեր 6 (հ. 1002) եւ 16 (1060), 30 Յունիս (հ. 1387), 4 (հ. 1630), 11 (հ. 1669) եւ 14 Օգոստոս (հ. 1695) եւ 13 Սեպտեմբեր (հ. 1858), վերջերս ալ` 6 (հ. 2001), 7 (2003) եւ 17 Հոկտեմբեր (հ. 2071) թուակիր գրութիւնները։

Դրվագ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Մութաֆյանի նամակի բնագրից

Դրվագ Մեսրոպ արքեպիսկոպոս Մութաֆյանի նամակի բնագրից

Պոլսահայութեան համար յատկապէս ծանր այս օրերուն, մենք ոչ ժամանակ ոչ ալ փափաք ունինք ուղղակի Պատրիարքական Աթոռոյս հետ աղերս չունեցող հարցերով զբաղելու։ Մի քանի կէտեր կան սակայն, զորս պիտի փափաքէինք յանձնել Ձերդ Սրբութեան նկատառման։

ա) հ. 1002 եւ հ. 1669 գրութիւններէն զգալի է, որ Պատրարքական Աթոռներուն կը վերաբերիք որպէս թեմական առաջնորդութիւններ, ինչ որ ներհակ է Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ հնամենի աւանդութիւներուն, 22.X.1925 թ. Կանոնադրութեան (յօդ. 5), 19.VII.1945 թ. Կանոնադրութեան (յօդ. 5, 6, 9բ եւ 19), 21.IX.1995 թ. Սահմանադրութեան Նախագծի (յօդ 3, 7, 21) եւ 11.XII.1991 թ. ՀՀ մօտ պաշտօնապէս գրանցուած «Ներքին Սփիւռքի Կանոնադրութեան» նախաշաւղի տրամադրութիւններուն։ Կաթողիկոսը, Պատրիարքի մը իրաւասութեան Սահմաններուն միջամտող նամակներ պէտք չէ գրէ։ «Պատրիարք» եւ «Առաջնորդ» եզրերը պատմականօրեն ոչ նոյնանիշ, ո՛չ ալ հոմանիշ են։

բ) Ի մասին Վատիկան տրուելիք այցելութեան (հ. 1895 եւ հ. 2002)։ Բոլորով սրտիւ համաձայն եւ զօրավիգ ենք Ձեզի, երբ կը հետապնդեք «քոյր եկեղեցիներու հետ մեր Եկեղեցւոյ կապերու նորոգումն ու ամրացումը»։ Սակայն Սուրբ Գրիգոր «Լուսաւորչի մասունքներու ստացումը» անհասկնալի թուեցաւ մեզի։ Անթիլիաս, Երուսաղէմ եւ Պոլիս Սուրբ Գրիգորի մասունքները յատուկ եւ պատմական պահարաններու մէջ կը պահուին։ Վստահ ենք, որ մեր Հաւատքի Հօր մասունքները ունիք նաեւ Մայր Աթոռի գանձատան մէջ։ Ինչո՞ւ դիմել քայլի մը, որ անհասկնալի պիտի թուի լայն զանգուածներուն։ Հայ Եկեղեցին իր առաջին պաշտօնական Հայրապետին մասունքները Հռոմէ՞ն պիտի ստանայ։ Ապագային պիտի չելլե՞ն գրողներ, որոնք պիտի փութան յիշեցնել, որ 1700-ամեակին օծուող Երեւանի Մայր Տաճարի հիմքին դրուած Սուրբ Լուսաւորչի մասունքներն «անգամ» տրամադրուած են Հռոմի Պապին կողմէ։ Այս մասին արդեոք խորհրդակցութեան պէտք չկա՞ր եպիսկոպոսաց` եւ կամ գոնէ Նուիրապետական Աոռներու գահակալներուն հետ։

գ) Հռոմի հետ կապուած ուրիշ հարց մըն ալ կայ։ Քանի մը օրէն Հռոմ կը մեկնիք, եւ ցարդ տեղեկութիւն ստացած չենք, թե ի՞նչ պիտի ստորագրէք Հռոմի Պապին հետ։ Անհրաժեշտ է յիշել, թե որեւէ փաստաթուղթ, որուն ՆԱԽԱՊԵՍ համաձայնութիւն չէ տուած եկեղեցական որեւէ ՕՐԻՆԱԿԱՆ մարմին, յետագային կանոնական վաւերականութիւն չ’ունենար եւ կը դասուի Կաթողիկոսի սեփական թղթակցութեանց կարգին, ինչպէս արդարեւ եղաւ Ձեր Երջանկայիշատակ Նախորդին կողմէ նոյն Պապին հետ ստորագրուած փաստաթուղթի պարագային։

դ) Դուք արդէն տարիէ մը ի վեր Կաթողիկոս եք եւ Ձեր իշխանութիւնը ապացուցելու համար պէտք չունիք «Ներքին Սփիւռքի Կանոնադրութեան» Ե. 68–րդ յօդուածի տրամադրութենէն օգտուելու։ Թեմակալ առաջնորդ մը ազատ արձակելու «ձեւն» ալ կարեւոր է։ Այսօր, Սրբազան Պապն իսկ իրաւոոնք չունի իր ուզած եպիսկոպոսը յանկարծակի պաշտօնանկ ընելու։ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն ալ պէտք է ընկալեալ կարգ–կանոնով եւ աւանդութեամբ առաջնորդուի։ Նման պարագաներուն պէտք է յստակ եւ փաստացի ըլլայ ազատ արձակւող առաջնորդի դէմ բերւած ամբաստանութիւնը, պէտք է քննիչ ատեան կազմել, ենթակային ինքնապաշտպանութեան առիթ տալ եւ ապա արդիւնքը հրապարակել։

ե) Հոկտեմբերի 9–ին անակնկալի եկանք, երբ ֆաքսով ստացանք Ձեր 7 Հոկտ. Թուակիրը (հ. 2003), որուն կցուած էր ԳՀԽ–ի անդամներու «նոր ցանկ մը» առանց որեւէ յաւելեալ տեղեկութեան։ Քանի մը օր յետոյ այս անգամ Մայր Աթոռի մամլոյ դիւանի կողմէ հրապարակում մը եղաւ, ըստ որում կը ծանուցուէր, որ «Հայրապետական տնօրինութեամբ» ԳՀԽ–ի նոր անդամներ «նշանակուած են»։ 19.VI..1945 թ. Կանոնադրութեան (յօդ. 7) եւ 21.IX.1995 թ. Սահմանադրութեան Նախագծի (յօդուած 117) համաձայն, ԳՀԽ–ը Եկեղեցւոյ բարձրագույն գործադիր իշխանութիւնն է եւ կ’ընտրուի Ազգային Պատգամաւորական Ժողովի կողմէ։ 1995–ի Ազգային Պատգամաւորական Ժողովին յստակ կերպով դրուած էր, որ ԳՀԽ–ը ՎԱՒԵՐՈՒԹԻՒՆ եւ ՀԵՂԻՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ունենալու համար անոր անդամները ընտրութեամբ պէտք է պաշտօնի կոչուէին։ Գալով այժմու ԳՀԽ–ին, անոր կազմին մէջ ամենեւին պէտք չկար որեւէ փոփոխութիւն ընելու մինչեւ Ազգային Եկեղեցական Պատգամաւորական յաջորդ ժողովը (կամ Ներկայացուցչական Ժողովը)։ Ձեր Երանաշնորհ Նախորդն ալ այդպէս ըրած էր արդէն։ Փոփոխութիւնները, կամ նոր նշանակումները, եթէ այնքան անհրաժեշտ կը նկատէիք, այժմու ԳՀԽ–ի անդամներու հետ, կամ առ նուազն ատենապետ Պատրիարքներու հետ խորհրդակցաբար կրնայիք ընել։ Այդ ալ չեղաւ։ Այժմ հարց կը ծագի, թե ի՞նչ է ԳՀԽ–ի անդամ դառնալու չափանիշը։ Պարզապէս Կաթողիկոսի կողմէ նշանակո՞ւմ։ Այդ ընդունելի կ’ըլլար միայն այն պարագային, եթէ ԳՀԽ–ը լոկ «Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի խորհրդատու մարմին է» (Ներքին Սփիւռքի Կանոն, յօդ. Գ.25)։ Եւ եթէ այս վերջին տրամադրութիւնով պիտի ղեկավարուէինք, այդ պարագային, «նոր ցանկը» ինչո՞ւ 12 սփիւռքահայերու ըդգրկմամբ կը հակասէ Ներ. Սփ. Կան. 29-րդ յօդւածին։ Գալով Պատրարքներու մասնակցութեան, 1945–ի եւ 1995–ի կանոնադրութեանց տրամադրութիւնները աւելի քան պարզ են. Պատրիարքները Կաթողիկոսին կողմէ որեւէ պաշտօնի չեն «նշանակուիր», կարգ մը ժողովներու Ի ՊԱՇՏՕՆԷ կը նախագահեն կամ կ’ատենապետեն։

զ) Ձեր անմիջական շրջանակէն դուրս, աշխարհով մէկ ձրուած հայորդիք ի՞նչ կը մտածեն Եկեղեցւոյ, Մայր Աթոռի եւ իրենց Ընդհանրական Հայրապետին մասին։ Ջախջախիչ մեծամասնութիւնը չի կարդար Մամլոյ Դիւանի հաղորդագրութիւնները, իսկ հեռուստատեսային հաղորդումներուն կը հետեւի կասկածամտութեամբ եւ դառն քննադատութիւններով։ Սոցիալ–տնտեսական լուրջ խնդիրներ, «եկեղեցին` դա ժողովո՛ւրդն է» լոզունգի գործնական սնանկացումը, Եկեղեցիի եւ եկեղեցականներու նիւթական շռայլութիւններն ու նանրասիրութիւնը, միջնադարեան ձեւի, գործելակերպ եւ ինքնարտայայտման զգալի անհաղորդականութիւնը եւ յա՛տկապես հոգեւոր առաքելութեան կարօտող ծանր փաստեր են։ Դեռ կան Էջմիածին–Անթիլիաս փոխ–յարաբերութիւններու, միջեկեղեցական եւ միջկրօնական յարաբերութիւններու, եկեղեցի–պետութիւն փոխ–յարաբերութիւններու հետ կապուած լուրջ հարցեր։

Վերոյիշեալ եւ այլ պարագայից վերաբերեալ մենք միշտ պատրաստ ենք Ձեզի հետ խորհրդակցելու, եւ կ’առաջարկենք, որ յարմար առիթով մը երբ Եւրոպա գտնուիք, թերեւս միմիայն երեքս` Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի, Սուրբ Երուսաղէմի եւ Կ. Պոլսոյ Աթոռակալներս մէկտեղուինք խորհրդակցութեան մը համար։

Հայցելով Տիրոջմէ Աստուածային օրհնութիւն Եպիսկոսապետիդ եւ Մայր Աթոռոյ Միաբանութեան վրայ, խոնարհ աղօթակցութեամբ մնամք`

Եղբայրական սիրով ի Քրիստոս,

/ստորագրություն/ [Մեսրոպ Մութաֆյան]

Պոլսո պատրիարք Մեսրոպ Բ Մութաֆյանի նամակը Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսին